Thristapar (Þrístapar) to grupa trzech małych wzgórz (w wolnym tłumaczeniu Þrístapar oznacza właśnie trzy pagórki) położonych pomiędzy polami w północno-zachodniej Islandii. To właśnie Thristapar jest miejscem ostatniej egzekucji w Islandii. 12 stycznia 1830 roku topór ściął tu głowy Agnes Magnusdottir i Friðrika Sigurðssona, skazanych – razem z kilkoma innymi osobami – za zabójstwo Natana Ketilssona i Petura Jónssona sprzed dwóch lat.
Ludzie, o których jest ta historia
Natan Ketilsson, urodzony w 1792 roku, wcześnie stracił ojca i wychowała go matka. W Kopenhadze poznał homeopatię i leczył potem ludzi w okręgach Húnavatn i Skagafjörður. Miał też złą sławę: uchodził za nieuczciwego i niebezpiecznego, a zagrodę Illugastadir zdobył, odmawiając leczenia choremu gospodarzowi, dopóki ten nie odda mu w zamian ziemi.
Agnes Magnusdottir, urodzona w 1795 roku, dorastała na wsi jako dziecko niezamężnych służących. Uchodziła za bystrą, umiała czytać i pisać, a zanim Natan zatrudnił ją w Illugastadir, służyła na kilku gospodarstwach – miała wtedy ponad trzydzieści lat, a relacje różnią się co do tego, czy łączył ją z Natanem romans. Friðrik Sigurðsson pochodził z Katadalur, zagrody na tym samym półwyspie, i miał osiemnaście lat. Petur Jónsson tylko się w Illugastadir zatrzymał i sam czekał na wyrok w sprawie o wybicie cudzych owiec.
Jedna z tablic przy ścieżce: Islandia w 1830 roku
Egzekucja i to, co było potem
Katem był Guðmundur Ketilsson, rodzony brat zamordowanego, a gospodarzom z całej okolicy nakazano być przy egzekucji i zabroniono odwracać wzrok. Ciała pochowano na miejscu, a głowy wbito na pal ku przestrodze. Skazanych było więcej niż tych dwoje: szesnastoletnia Sigridur Gudmundsdottir, która także mieszkała w Illugastadir, dostała wyrok śmierci, ale król ułaskawił ją ze względu na wiek i zamienił karę na ciężkie roboty, a matka Friðrika, Þorbjörg Halldórsdóttir, dostała pięć lat więzienia w Kopenhadze za to, że planowała zbrodnię razem z synem i podjudzała go.
Groby zostały na zboczu przez ponad sto lat. W 1934 roku szczątki Agnes i Friðrika odkopano, a 17 czerwca tego samego roku pochowano je na cmentarzu przy kościele Tjarnarkirkja na półwyspie Vatnsnes. W miejscu egzekucji stoi kamień pamiątkowy, a na końcu ścieżki – topór z rdzawobrązowej stali, wbity ostrzem w podłużny kamienny blok. To instalacja artystyczna, nie zabytek: topór i pień, których naprawdę tu użyto, przechowuje Muzeum Narodowe Islandii w Reykjaviku.
Topór wbity w kamienną płytę, w tle góry nad doliną Vatnsdalur
Historia nie daje pisarzom spokoju do dziś: spisał ją w XIX wieku Gísli Konráðsson, Þorgeir Þorgeirsson zrobił z niej w 1973 roku powieść „Yfirvaldið” („Władza”), a Guðlaugur Guðmundsson zatytułował swoją książkę „Niech nikt nie odwraca wzroku”. Poza Islandią historia jest najlepiej znana z powieści Hannah Kent „Skazana” (oryginalny tytuł: Burial Rites), opowiedzianej z perspektywy Agnes; fragmenty takich książek cytowane są na tablicach przy ścieżce.
Stalowa rama wyznaczająca początek ścieżki
Jak dojechać do Thristapar
Thristapar znajduje się tuż przy drodze numer 1, w północno-zachodniej Islandii, po północnej stronie szosy, na zachodnim krańcu wzgórz Vatnsdalshólar, na południowy wschód od jeziora Hóp, w gminie Húnabyggð. Z Reykjaviku jest tu około 225 km, czyli mniej więcej trzy i pół godziny jazdy, z Blönduós zaledwie jakieś 20 km. Parking jest przy drodze, a samo miejsce egzekucji jakieś 200 m dalej – trzeba więc doliczyć krótki spacer z pięknym widokiem na okoliczne wzgórza.
W pobliżu są dwa przystanki tego samego rodzaju: naturalna bazaltowa twierdza Borgarvirki jakieś 25 km na zachód i bazaltowe kolumny Kalfshamarsvik jakieś 65 km na północ, na półwyspie Skagi. Ta sama droga na Vatnsnes prowadzi do skały Hvitserkur, do Tjarnarkirkja i obok samego Illugastadir.
